تفاوت‌های جنسیتی در ساختار اشتغال تحصیل‌کردگان دانشگاهی ایران 1384-1392

نویسندگان

چکیده

پنجره جمعیتی به عنوان مهمترین موهبت تغییرات جمعیت از سال 1385 در کشور باز شده است. یکی از مهمترین مکانیزم‌هایی که نقش تعیین‌کننده‌ای در بهره‌مندی از پتانسیل پنجره جمعیتی و دستیابی به سود جمعیتی ایفاء می‌کند بهره‌گیری از اشتغال زنان است. نتایج تحقیقات مختلف نشان داده‌اند که ارتباط تنگاتنگی بین رشد اقتصادی و برابری جنسیتی در ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی وجود دارد. بنابراین برابری در دسترسی به امکانات از یک سو می‌تواند در تعالی و پیشرفت افرد جامعه موثر باشد و سوی دیگر زمینه را برای رشد و توسعه کشور فراهم خواهد ساخت. برابری در دسترسی امکانات آموزش در کشور پس از انقلاب همواره روندی رو به بهبود داشته است. این امر در برابری نسبی سهم زنان و مردان از تحصیل‌کردگان دانشگاهی به خوبی نمود داشته است. با این وجود، تفاوت‌های جنسیتی در برخورداری از بازار کار در ایران یکی از مهمترین موضوعات است که بایستی با هدف توسعه نقش‌آفرینی زنان در رشد اقتصادی کشور مدنظر قرار گیرد. اهمیت این موضوع با توجه به تفات‌های جنسیتی در ساختار اشتغال تحصیل‌کردگان دانشگاهی به عنوان سرمایه انسانی کارآمد دو چندان می‌گردد. هدف اصلی این مقاله پاسخ به این سئوال اساسی است که الگوی اشتغال تحصیل‌کردگان دانشگاهی در کشور در دهه اخیر چه تغییرات قابل ملاحظه‌ای را تجربه نموده و چه تفاوتی بین زنان و مردان از نظر ساختار اشتغال وجود دارد؟ به منظور نیل به این هدف، از روش تحلیل ثانویه که بر اطلاعات طرح نیروی کار مرکز آمار ایران طی دوره 1384 تا 1392 مبتنی است بهره برده شده است. در این مقاله، تغییرات میزان مشارکت اقتصادی، میزان اشتغال، میزان کم‌بهره‌گیری از نیروی کار، الگوی رشته تحصیلی بیکاران ، الگوی شغلی شاغلین و تغییرات نیروی کار علاف و آسیب‌پذیر فارغ التحصیل دانشگاهی به تفکیک زن و مرد مورد مطالعه قرار گرفته است.
نتایج کلی نشان می‌دهد که زنان در مقایسه با مردان در طول یک دهه اخیر از بازار کار بهره‌مندی کمتری داشته‌اند. نرخ مشارکت اقتصادی زنان تحصیل کرده دانشگاهی همواره پایین‌تر از مردان بوده است. در مقابل نرخ بیکاری زنان تحصیل کرده دانشگاهی هموار از مردان بالاتر بوده است. همچنین نتایج حاکی از این است که نیروی کار زنان تحصیل‌کرده دانشگاهی در مقایسه با مردان بیشتر در معرض کم‌بهره‌گیری (اشتغال ناقص زمان، افراد غیر فعال دلسرد از دستیابی به شغل، بیکاری با تعریف استاندارد)، پتانسیل آسیب‌پذیری و قرار گرفتن جزو جمعیت علاف قرار داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها